موضوعی که هم باعث خوشحالی و هم نگرانی من شده شیوع و همه گیر شدن معماری سرویس گرا در کشور است! با هر سازمانی که جلسه داریم و پای صحبت هر مدیر فاوا که می نشینم، اولین چیزی که میگوید تمایل به استفاده از معماری سرویس گرا است و اینکه همه مشاوران و پیمانکاران نیز همین را به وی توصیه نموده اند.
در نگاه اول این موضوع موجب خوشحالی است. بیاد دارم وقتی که در سال 83 بحث سرویس گرایی را بصورت اولیه شروع کردم هنوز در حد یک تصویر کلی بود. در سال 84 جدی تر به آن پرداختم و مطالعاتم را گسترده تر کردم و سرانجام در سال 85 به نتایج خوبی رسیدیم و اولین کارگاه معماری سرویس گرا در کنفرانس انجمن کامپیوتر ایران ارائه شده (لینک فیلم کارگاه)، در سال های بعد نیز همه تلاشم بر گسترش و فهم درست این سبک معماری در ایران بود، ده ها کارگاه و دوره آموزشی برگزار و تجارب خوبی در چندین شرکت و سازمان حاصل شد. حال که بعد از 5 – 6 سال می بینم تلاشهای من و سایر صاحب نظران حوزه معماری سرویس گرا نتیجه داده و جزو الزامات هر پروژه بزرگ نرم افزاری (سازمانی) شده و همه جا صحبت آن است، قاعدتا احساس رضایت میکنم. اما ...

اما متاسفانه جنبه منفی این همه گیر شدن ، ورود غیرکارشناسان و دلالان به این حوزه تخصصی است. متاسفانه همه گیرشدن و محبوب شدن یک راهکار یا فناوری، فرصتی برای سودجویان است تا بدون دانش دقیق و تجربه کافی وارد آن حوزه شده و سازمان ها را به بیراهه بکشانند. معماری سرویس گرا نه یک تکنیک طراحی و برنامه نویسی مانند OOP است، نه متدولوژی توسعه مانند RUP ، نه پلتفرم توسعه مانند Net. ، نه نماد مدلسازی مانند BPMN، نه پروتکل و استاندارد مانند SOAP، نه یک نظام مدیریت سرویس مانند ITIL ،… بلکه یک سبک معماری فناوری اطلاعات ( و بلکه سازمان) است که مانند چتری همه موارد گفته شده را در برمیگیرد. تسلط بر چنین مفهوم گسترده و چند بعدی به سالها مطالعه سنگین و تمرین و تجربه های تخصصی نیاز دارد.

شاید هر کسی به راحتی بتواند از مزایا و مطلوبیت معماری سرویس گرا (به نسبت سایر رویکردها) سخن گوید، اما مشاوره دادن و مسیر راه مشخص کردن برای سازمان ها کار هر کسی نیست! به عنوان مثال شاید هر کسی بتواند بگوید کت وشلوار لباس مناسب مجالس رسمی است، اما دوختن کت و شلوار کار هر کسی نیست! معماری سرویس گرا نیز باید متناسب با شرایط سازمان و نیاز آن دوخته و بر تن سازمان نشانده شود. بدین منظور باید 1- نوع نیاز کاری سازمان که منجر به سرویس گرایی شده 2- بلوغ و آمادگی سازمان برای سرویس گرا 3- نوع الگو و تکنیک مناسب 4 – پلتفرم و ابزار مناسب توسعه 5- استراتژی پیاده سازی و گذار 6- ریسک ها و تهدیدها 7- لایه بندی و چگونگی توزیع سرویس ها 8- نظام حاکمیت سرویس گرا  و بسیاری از عوامل دیگر دقیقا تحلیل شده و سپس راهکار و مسیر مناسب به سازمان پیشنهاد شود تا منجر به موفقیت کامل معماری سرویس گرا شود.

همانطور که گفته شد، متاسفانه اکنون این حوزه دچار آسیب جدی شده بگونه ای که همه مشاوران و شرکتهای پیمانکار نرم افزاری ، یک شبه صاحب نظر حوزه سرویس گرایی شده اند! چه نسخه ها که نمی پیچند! و چه تصورات عجیبی که از معماری سرویس گرا ندارند! در این شرایط از سازمان های بزرگ و وزراتخانه ها گرفته تا شرکت های صنعتی و خدماتی، بسیاری به این توصیه های غیرکارشناسی عمل کرده و مسیر غلط(یا پردردسری) را برای رسیدن به هدف مطلوب سرویس گرایی انتخاب کرده اند، حال آنکه یا به خاطر مسیر غلط به آن نمیرسند و یا اگر هم برسند چیزی که خواهند یافت نه "معماری چابک و انعطاف پذیر سرویس گرا" بلکه تنها اسم و ظاهری از فناوری و ابزارهای آن است!. مدیران فاوا سازمان ها و شرکت ها بخاطر تعریف و تمجیدی که از سرویس گرایی شنیده و گسترش همه جانبه فناوری و ابزارهای سرویس گرا به غلط فکر میکنند مشاوره و نظر هر فرد(شرکتی) آن ها را به اهداف مطلوب سرویس گرایی خواهد رساند!

در اینجا میخواهم اعلام کنم که اگر 6 – 7 سال گذشته را صرف ترویج و گسترش مفاهیم سرویس گرایی کردم، هدف و برنامه جدیدم برای امسال و سال های آتی، شناساندن تفاوت معماری سرویس گرا واقعی از غیرواقعی و تحقق(پیاده سازی و عملیاتی شدن) درجات بلوغ بالای آن در سازمان ها است.

چندتا مقاله و مطلب جدید برای دانلود می گذارم، امیدوارم برای علاقه مندان کمک خوبی باشه و البته اگر تو مقالات یا پایان نامه تون استفاده کردید، با مرجع باشه!

ارائه کارگاه معماری سرویس گرا (کامل)

طراحی سازمان سرویس گرا بر اساس اصول معماری سرویس گرا

مدل وابستگی بین مدیریت فرایندهای کسب و کار با معماری سرویس گرا

معماری سرویس گرا از نگاه مدیران فناوری اطلاعات

و منابع زبان اصلی:

• SOA Governance For The Services Driven Enterprise (2008)
• Practical Microsoft SOA Implementation (2007) 

دانشجویان یا فارغ تحصیلان کارشناسی ارشد رشته های کامپیوتر-نرم افزار و فناوری اطلاعات که مایل به انجام کارآموزی در پروژه های مربوط به معماری سازمانی و معماری نرم افزار هستند می توانند رزمه کاری و علمی خود را به ایمیل (a.mahjoorian@gmail.com) ارسال نمایند. از بین متقاضیان تعدادی انتخاب شده و برای کاراموزی دعوت می شوند، محل کار در تهران می باشد.
مدت پیش بینی شده برای کاراموزی 5 ماه است که امکان تمدید آن نیز هست. 

کتاب "معرفی اصول، مبانی و روش های معماری سازمانی سرویس گرا" توسط انتشارات دانشگاه بهشتی تهران منتشر شد.

فصل نخست این کتاب به معماري سازماني اختصاص دارد و سعی شده است مباحث و مفاهیم این حوزه به اختصار در اختیار خوانندگان قرار گیرد. در فصل دوم مباحث مربوط به معماری سرویس گرا به تفصیل ارائه شده است. فصل سوم به معماري سازماني سرويس گرا اختصاص دارد و در فصل چهارم متدولوژی بومی سازی شده ای برای تدوین معماری سازمانی سرویس گرا ارائه شده است.
محتوای کتاب می تواند به عنوان یکی از منابع تدریس تعدادی از درسهای دوره کارشناسی ارشد رشته های مهندسی کامپیوتر- نرم افزار و فناوری اطلاعات از جمله دروس "معماری سازمانی"، "معماری نرم افزار" و "مهندسی نرم افزار پیشرفته" قرار گیرد. نویسندگان سعی کرده اند مباحث ارائه شده در کتاب هم محتوای علمی مناسبی داشته باشد و هم با تجارب کاربردی و حرفه ای منطبق باشد، بگونه ای که به جز دانش پژوهان، تحلیلگران و کارشناسان فنی شرکتهای انفورماتیکی نیز از آن بهره مند شوند.

برای مشاهده سرفصل مطالب کتاب “اصول،مبانی و روشهای معماری سازمانی سرویس گرا” اینجا را کلیک کنید.

با توجه به اینکه این کتاب به تازگی منتشر شده است و هنوز به کتابفروشی های سراسری ارسال نشده است، متقاضیان برای تهیه کتاب به آدرس زیر مراجعه نمایند:
تهران- ولنجک- دانشگاه بهشتی- دانشکده برق و کامپیوتر

سرانجام کتاب بر روی وب سایت مرکز نشر دانشگاهی قرار گرفت و امکان خرید اینترنتی مهیا شد. برای خرید اینترنتی به لینک زیر مراجعه نمایید:

خرید اینترنتی کتاب اصول، مبانی و روش های معماری سازمانی سرویس گرا

از دانشجویان کارشناسی ارشد(دکترا) و همچنین کارشناسان فنی(مدیران،معماران) شرکت های IT و سازمانهای علاقمند درخواست می شود برای هماهنگی و اطلاع رسانی در خصوص رویدادهای علمی و کاری معماری سرویس گرا و حوزه های مرتبط، عضو گروه SOA-Iran شوند. بعد از عضویت در گروه لطفا به بخش Database بروید و مشخصات فردی خود را در بانک Members Profile اضافه نمایید. 

هدف از تاسیس این گروه:

• اطلاع رسانی در خصوص رویدادها و همایش های معماری نرم افزار و سرویس گرا
• به اشتراک گذاری مقالات و پایان نامه های درسی
• جذب نیرو برای پروژه های سرویس گرا و یکپارچه سازی سیستم های اطلاعاتی
• همفکری و همکاری گروهی برای ارتقاء دانش و تجارب کاری
• معرفی دانشجویان مایل به کارآموزی به شرکت های نرم افزاری

"لطفا پس از ثبت نام در گروه به همکاران و دوستان خود نیز خبر رسانی کنید"

تذکر: این گروه مخصوص دانشجویان، کارشناسان فنی و مدیران علاقه مند به مباحث معماری نرم افزار و SOA است. ورود افراد متفرقه و اسپم ها ممنوع می باشد !

 

بسیاری از دانشجویان کارشناسی ارشد رشته های کامپیوتر و فناوری اطلاعات(IT) در مورد انجام پایان نامه در حوزه معماری سرویس گرا و عنوان مناسب آن از من می پرسند، در این پست سعی می کنم جواب کاملی به این سئوالات بدهم.
در معماری سرویس گرا چندین "حوزه" مناسب برای انجام پایان نامه کارشناسی ارشد وجود دارد که در زیر لیست شده اند (موارد بالای لیست جنبه مدیریتی(IT) دارند ولی موارد پائین لیست بیشتر جنبه فنی و نرم افزاری دارند):

• SOA Governance
• Service Oriented Enterprises
• Service(SOA) Maturity Model
• SOA with BPM
• SOA Methodologies
• Quality of Service in SOA
• Event Driven Architecture(EDA) with SOA
• SOA Security
• Grid Computing with SOA
• ...

مواردی که ذکر شده اند، "عنوان" پایان نامه نیستند بلکه حوزه پایان نامه هستند. شما دانشجویان هر کدام از این حوزه ها را که انتخاب کنید و بصورت تخصصی مقالات و کتاب های آن را مطالعه کنید، آنگاه چند مورد "عنوان" مناسب که جدید بوده و تاکنون انجام نشده برای پایان نامه خود خواهید یافت. پیشنهاد می کنم که موضوع درس سمینار کارشناسی ارشد خود را در زمینه مرتبط با پایان نامه انتخاب کنید بطوریکه فصل "ادبیات موضوع" پایان نامه شما، جمع بندی گزارش سمینار کارشناسی ارشدتان باشد. 
این هم چند تا کتاب و مرجع خوب به عنوان منبع مطالعه پایان نامه:

• Integrated Security Model For The Management Of SOA (2009)
• Principles Of Service Design (2006)
• Service Oriented Architecture In The Real World (2007)
• Understanding Enterprise SOA (2007)
• Business Process Management Systems (2006)

مثال: فرض کنید حوزه  SOA Governance (حاکمیت معماری سرویس گرا) را برای تز خود انتخاب کرده اید. ابتدا با مطالعه کتابها و مقالات مختلف در این حوزه یک نمای کلی از مباحث این حوزه بدست خواهید آورد و با مدل ها، متد و اصول "حاکمیت معماری سرویس گرا" آشنا خواهید شد. سپس چند مدل ارائه شده توسط محققین یا شرکت های معتبر مانند IBM, ORACLE و... را بررسی و مقایسه می کنید. نتایج بدست آمده تا اینجا، محتوای گزارش سمینار کارشناسی ارشد شما نیز خواهد شد، بنابراین عنوان سمینار شما می شود : "بررسی اصول و متدهای حاکمیت معماری سرویس گرا" .
در ادامه مسیر تحقیقات خود، ضمن بررسی دقیق مدل های ارائه شده برای حاکمیت معماری سرویس گرا و ارزیابی آنها متوجه خواهید شد که مثلا این مدل ها برای استفاده در "صنعت بانکداری کشور" (یا بانک مسکن/ یا صنایع خودرو سازی/ یا شهرداری/ ...)  مناسب نیستند و نیاز به بومی سازی دارند. لذا عنوان پایان نامه شما می شود"ارائه مدل بومی سازی شده نظام حاکمیت معماری سرویس گرا برای بانکداری کشور"
در ادامه ابتدا باید ویژگی های خاص صنعت بانکداری کشور را مطالعه و استخراج کنید. سپس نشان دهید که مدل های جهانی ارائه شده برای حاکمیت معماری سرویس گرا با ویژگی های صنعت بانکداری کشور منطبق نیستند. در گام بعدی باید یکی از مدل های ارائه شده یا چندین مدل را به کمک نوآوری خود و مطالعات و ایده های ذهنی تان، ترکیب کنید و مدل جدیدی (بومی سازی شده) ارائه دهید. گام آخر تحقیق شما نیز نشان دادن درستی مدل ارائه شده است. این اثبات به کمک یکی از روش های تحقیق که شما انتخاب کرده اید، انجام خواهد شد.
برای نوشتن متن پایان نامه باید در فصل یک به بیان صورت مساله پایان نامه و روش انجام کار خود بپردازید. فصل دو مربوط به "ادبیات موضوع" است و همانطور که گفته شد محتوای آن جمع بندی گزارش سمینار شما است. فصل سوم را به توصیف ویژگی های خاص صنعت بانکداری و تحلیل عدم انطباق مدل های موجود حاکمیت معماری سرویس گرا با صنعت بانکداری کشور اختصاص دهید. سپس در فصل چهارم که مهمترین فصل است باید نواوری پایان نامه و مدل جدید خود را ارائه دهید، ارائه این مدل ثمره تحلیل و تحقیقات شما است. فصل پنجم را برای نشان دادن صحت مدل خود در نظر بگیرید و در انتها به نتیجه گیری مطالب و معرفی کارهای پیش رو اشاره کنید. با مثالی که عنوان شد امیدوارم دانشجویانی که می خواهند در زمینه معماری سرویس گرا پایان نامه انجام دهند، تصویر شفافی از ساختار و روش انجام کار بدست آورده باشند.

پايان نامه هاي مربوط به رشته هاي مهندسي كامپيوتر نرم افزار و نيز فناوري اطلاعات(IT) براي دانلود از سايت كميته فني معماري اطلاعات ايران(http://www.enterprisearchitecture.ir):

• تز دكترا: ارائه روشي جهت استخراج و ارزيابي ويژگي‌هاي غيروظيفه‌مندي مبتني بر توصيفات رسمي معماري نرم‌افزار از مهران شرفي (دانشگاه آزاد اسلامی)
• تز دكترا: ارائه مدلي به منظور بررسي قابليت اجرايي معماري نرم‌افزار از سيما عمادي (دانشگاه آزاد اسلامی)
• ارزیابی قابلیت اطمینان معماری خط تولید نرم افزار از مهدی میرآخورلی (دانشگاه بهشتی)
• جداسازی فعالیتهای معماری نرم افزار در روش XP از امیر شریفلو (دانشگاه بهشتی)
• ارائه یک روش برای طراحی معماری نرم افزار مبتنی بر سبک از ابراهیم خلیل عباسی (دانشگاه آزاد اسلامی)
• کاربرد هستان شناسی در پشتیبانی از تحلیل و ارزیابی معماری نرم افزار از آیدا عرفانیان (دانشگاه بهشتی)
• مدلی برای بررسی ویژگیهای کیفیتی در سبکهای معماری چندریختی از حسین هاشمیان (دانشگاه آزاد اسلامی)

 

در پاسخ به درخواست بازدیدکنندگان مبنی بر تغییر رنگ پس زمینه مشکی آن به رنگی روشن تر سرانجام قالب وبلاگ را عوض کردم و تمامی پست های وبلاگ را از نظر رنگ اصلاح کردم. امیدوارم خواندن مطالب برای شما راحت تر شده باشد.

 

معماري سرويس گرا سبكي از سيستم هاي اطلاعاتي است كه بر اتصال سست، قابليت استفاده مجدد، تركيب پذيري، پنهان سازي پياده سازي داخلي و .. تاكيد داشته و شامل استانداردهاي soap, wsdl, bpel, uddi مي شود. از طرف ديگر چگونگي تغيير و تاثير جنبه هاي سازمانی (فرايندها، بانك هاي اطلاعاتي، زيرساخت) در مواجه با معماري سرويس گرا نياز به توجه بيشتر دارد.
چگونگي ارتباط معماري سرويس گرا با کسب و کار سازمان(خصوصا فرايندها) و تاثیر متقابل آنها جزو موضوعات جذاب و پرطرفدار سالهاي اخير بوده و دهها كتاب و تز دانشگاهي و صدها مستند فني نيز به اين موضوع پرداخته اند كه هركدام از زاويه اي قصد داشته اند ويژگيها و قالبي براي "معماري سرويس گرا سازماني" ارائه كنند{‌‍لینک 1‍‌‌‌‌‍} {لینک 2‍}. تقريبا اكثر این منابع تاثير SOA بر جنبه های دیگر سازمان(فرایندها، زیرساخت) را ناچیز دانسته و SOA را غالبا موضوعي "نرم افزاري" به حساب آورده اند. به عبارت واضح تر از ديدگاه آنان، "معماري سرويس گرا" بیشتر از حيث نتايج در لايه نرم افزاري نسبت به سبک های قبلی متفاوت بوده است. اين برداشت در طول سالهاي 2004 تا 2007 غالب بود و همانگونه كه گفته شد اكثر كتب و مستندات معتبر منتشر شده بر اين ديدگاه اعتقاد داشتند‍‌‌.
اما در كنار ديدگاه اول، به تدريج ديدگاه جديدتر و كامل تري نيز رشد يافت و در يكي- دو سال اخير بالغ  شد كه معتقد بود "معماري سرويس گرا" بخشي از پارادايم سرويس گرائي(Service-Orientation) است و اين پارادايم همانطور كه در لايه نرم افزارهاي كاربردي منجر به سبك "معماري سرويس گرا"(SOA) مي شود، در كسب و كار سازمان نيز مي تواند اثربخش بوده و "سازمان سرويس گرا" (SOE) را تعريف كند، همچنين در لايه زيرساخت منجر به "زيرساخت سرويس گرا"(SOI) شود. با اين تعريف جديد، پارادايم سرويس گرائي به سه شكل خود را نشان مي دهد:

• جنبه سازماني: سازمان سرويس گرا :SOE) Service Oriented Enterprise)
• جنبه معماري نرم افزار: معماري سرويس گرا :SOA) Service Oriented Architecture)
• جنبه زيرساخت : زيرساخت سرويس گرا : SOI) Service Oriented Infrastructure)

اين ديدگاه جديد و جامع همانطور كه گفته شد طي دو سال اخير مباني خود را ارائه نمود، اما نتوانسته بود به ديدگاه غالب بدل شود و نيز منابع و مراجع معتبر جهاني در تائيد خود نداشت تا اينكه سرانجام در نيمه دوم سال 2008، شوراي مديران ارشد اطلاعاتي(CIO Council) دولت ايالات متحده آمريكا نتايج مطالعات و بررسي هاي چندساله خود در تائید این دیدگاه جدید را با عنوان "راهنماي كاربردي براي معماري سرويس گرا فدرال" (A Practical Guide to Federal Service Oriented Architecture) منتشر نمود. "راهنماي كاربردي براي معماري سرويس گرا فدرال" به عنوان جديدترين مستند منتشر شده اين شورا، در بردارنده مباني جديدي در حوزه سازمان سرويس گرا مي باشد و نشان دهنده يك جهش فني و بنيادي در اين صنعت است.
بخشهائي از فهرست مطالب "راهنماي كاربردي براي معماري سرويس گرا فدرال" (نسخه 1.1 – June 2008) كه بصورت شفاف نشان دهنده سه جنبه مختلف سرويس گرائي (SOE, SOA, SOI) است در زير آورده شده (دانلود مستند):

Section 3: Service Oriented Vision - The Target Architecture
      3.1 Service-Oriented Enterprise (SOE)
            3.1.1 Management, IT and Business are All Service Focused
            3.1.2 Sustaining SOE through Federated Governance
            3.1.3 Model Based Acquisition Processes
      3.2 Service Oriented Architecture (SOA)
            3.2.1 Federal SDLC and EA are Integrated and Support SOA
            3.2.2 SOA and Interoperability Will be Well Established
            3.2.3 Standard Federal Government Services Will Emerge
            3.2.4 Model Driven Architecture Will Be Embraced
      3.3 Service-Oriented Infrastructure
            3.3.1 Service Management is Coordinated Throughout the Federal Government
            3.3.2 Increased Collaboration with 3rd Parties
            3.3.3 Toolsets to Manage the SOI

دانشجویان کارشناسی ارشد رشته های کامپیوتر-نرم افزار و فناوری اطلاعات که مایل به انجام کارآموزی در پروژه های مربوط به معماری سرویس گرا هستند می توانند رزمه کاری و علمی خود را به ایمیل (a.mahjoorian@gmail.com) ارسال نمایند. از بین متقاضیان تعدادی انتخاب شده و برای کاراموزی دعوت می شوند، محل کار در تهران می باشد.
پروژه هائی که کاراموزان انتخاب شده در آن فعالیت خواهند کرد جزو پروژه های جدید و تخصصی بوده که اکثرا تحت حمایت http://www.enterprisearchitecture.ir می باشند.