UML : زبان مرسوم و بی رقیب مدلسازی
RUP: متد معروف تحلیل و طراحی نرم افزار
BPM : رهیافت مدیریت فرایندهای کسب و کار
OOP : رهیافت بی رقیب برنامه نویسی شیء گرا

پی نوشت: قصد نوشتن این پست مقایسه بین این مفاهیم نبوده و این مفاهیم اصلا در یک سطح نیستند. همچنین قصد نداشتم مشخصات و مزایای معماری سرویس گرا را بیان کنم( در پست های قبلی و مقالاتی که در وبلاگ است این موضوع مطرح شده است) - هدف این پست نشان دادن سرعت رشد و همه گیر شدن معماری سرویس گرا بوده و برای اینکه این سرعت نشان داده شود از چند مفهوم پرکاربرد و رایج(ونه الزاما یکسان) برای مقایسه استفاده شده است.

اولين كنفرانس بين المللي شهر الكترونيك در تاريخ 1 و 2 اسفند در مركز همايشهاي برج ميلاد برگزار شد كه هدف آن معرفی دستاوردهای سازمانها، نهادها و شرکتهای خصوصی در حوزه های مختلف شهر الکترونیک (دولت الکترونیکی ، بانکداری الکترونیکی ، آموزش الکترونیکی ، شهرداری الکترونیکی ، کارآفرینی الکترونیکی و... ) در سطح ملی و فراملی بود. در اين كنفرانس مجموعه اي از مقالات و كارگاههاي اموزشي برگزار شد كه اشخاص و شركت هاي زيادي نيز شركت كرده بودند و از جهت كيفيت و تنوع بسيار جالب بود. در جلسه اختتامیه كنفرانس كه در روز آخر با حضور معاونان و شهردار تهران - قاليباف- برگزار شد جمع بندي دستاوردهاي اين كنفرانس ارائه شد و يكي از اصلي ترين اين دستاوردها هم ضرورت استفاده و كاربرد معماري سرويس گرا در شهر الكترونيك اعلام شد! تو این کنفرانس من با کمک دکتر شمس تلاش های زیادی کردیم که SOA را به عنوان سبك برتر معماري سيستم هاي اطلاعاتي تثبيت كنيم و خلاصه موفق شديم.

چند نكته:

• پايان نامه هاي جديدي را براي دانلود در سايت كميته فني معماري سازماني ايران گذاشتم، اميدوارم مورد استفاده قرار بگيرد.
• دوستاني كه مقالات يا پژوهشهائي در يكي از موارد SOA, BPMS, EAI نوشته اند براي من ايميل كنند تا با نام خودشان در سايت بگذاريم
• سوابق پروژه های معماری سرویس گرا و کارگاه های آموزشی که برگزار کرده ام را در فایل رزمه به روز رسانی نمودم.
• شركتها و سازمانهائي كه تجارب موفقي در زمينه معماري سيستم هاي اطلاعاتي داشته اند با ما تماس بگيرند تا در صورت داشتن شرايط، نام انها را به عنوان شركت هاي موفق در بخش تجارب موفق معماري فناوري اطلاعات قرار بدهيم.

معماری سرویس گرا به سرعت در حال فراگیر شدن و به عبارتی "همه گیر" شدن است . شرکت های توسعه دهنده سیستم های اطلاعاتی از این راه حل در جهت یکپارچه سازی سیستم ها و سکوهای اطلاعاتی متنوع سازمانی بهره می جویند، مدیران فناوری اطلاعات سازمانها همراستائی فوق العاده بین فناوری اطلاعات و کسب و کار را که از نتایج این رهیافت است مورد توجه قرار داده اند و صاحبان (مدیران) سازمانها قدرت انعطاف پذیری و چابکی این معماری در رقابت تجاری مبتنی برفناوری اطلاعات را حیاتی یافته اند.
نتیجه این دستاوردها باعث شده سازمانها به این رهیافت نگاهی ویژه داشته باشند و حتی در ایران نیز اکثر کارفرماها در درخواست پروپوزال پروژه های طراحی سیستم های کلان سازمانی از معماری سرویس گرا به عنوان یکی از الزامات مهم یاد می کنند و لذا پیمانکاران نیز پیشنهادی مطابق خواست این کارفرمایان تهیه می کنند، اما مشکل انجاست که از یک طرف کارفرمایان بیشتر از مزایا و تبلیغات معماری سرویس گرا شنیده اند و هنوز تجارب متعدد موفق در ایران برای الگو برداری وجود ندارد. از طرف دیگر پیمانکاران نیز که قصد دارند به این سمت بروند با مشکل کمبود تجربه و دانش مواجه هستند.
در این راستا کمیته فنی معماری اطلاعات ایران امادگی خود را برای ارائه خدمات مشاوره, راهبری, آموزش و نظارت بر کلان پروژه های مبتنی بر معماری سرویس گرا (BPMS, SOA, Total Solution) اعلام می دارد.
شرکت ها و موسسات علاقمند می توانند از طریق پست الکترونیکی برای دریافت اطلاعات بیشتر اقدام نمایند

فوايد معماري سرويس گرا از نگاه اشخاص مختلف موضوعي است كه بايد به آن توجه داشت چرا كه هر فرد بسته به جايگاه خود و نوع وظيفه اي كه دارد از ديدگاه خاص خود به معماري سرويس گرا مي نگرد. در ادامه به بررسي تاثيرات معماري سرويس گرا از ديدگاه اشخاص مختلف در سازمان مي پردازيم.

مدير ارشد اجرائي(CEO): محصولات يا فرآیندهاي جديد به سادگي توسط فناوري اطلاعات اجرا خواهند شد. سيستم هاي انعطاف پذير ديگر مانعي بر سر تغيير و تكامل سريع فرآیندها نخواهند بود.

مدير ارشد اطلاعاتي(CIO): رفع معضل بزرگ يكپارچگي مجموعه سيستم هاي سازمان، يكي از بزرگترين مشكلاتي كه فناوري اطلاعات در سازمانها بزرگ با آن روبرو بوده است. بدين ترتيب پاسخگوئي به نيازهاي حرفه نيز بهبود ميابد.

مدير پروژه هاي توليد و توسعه سيستم هاي اطلاعاتي : تقسيم پروژه ها به اجزاء كوچكتر كه مي توانند مستقل از هم انجام شوند به سادگي محقق مي شود. همچنين كنترل پيشرفت هر زير پروژه نيز مستقلا قابل محاسبه و كنترل خواهد بود.

توسعه دهندگان سيستم: در گذشته يكي از سخت ترين و طاقت فرساترين كارها براي توليد كنندگان سيستم هاي اطلاعاتي انجام يكپارچگي و اتصال با ديگر سيستمها بوده درحاليكه اكنون وب سرويس رهيافت غالب براي توليد سرويس هائي مستقل از فناوری است كه توسط ديگر سرويس هاي تحت وب قابل فراخواني هستند.

كاربران سيستم ها: سيستم ها به سادگي نياز كاربران را برآورده مي كنند، مشكل انتقال اطلاعات بين سيستم ها به كمك يكپارچگي حل شده است و پيچيدگي هاي فناوري براي كاربران مخفي است. ديگر لازم نيست كاربران اطلاعات را با رسانه هاي ذخيره سازي از يك سامانه به سامانه ديگر انتقال دهند.

در دسته بندي ديگري مي توان مجموعه مزاياي اين معماري را از دو نگاه كلان حرفه و فناوري اطلاعات بررسي نمود
مزاياي معماري سرويس گرا از نگاه كسب و كار:

• انعطاف پذيري حرفه به دليل افزايش دانه بندي از فرآیند به سرويس
• قابيلت ايجاد سريع فرآیندهاي جديد و تركيب مولفه هاي نرم افزاري موجود(سرويس) جهت رقابت با تغييرات بازار
• بهبود ارائه خدمات به مشتريان به دليل عدم نگراني از توان پشتيباني فناوري اطلاعات از تصميمات جديد كسب و كار
• تطبيق سيستم ها بر طبق فرآیندهاي حرفه و نه برعكس
• بهبود قابليت استفاده مجدد
• اتصال به داده ها و سرويس هاي خارجي
• ارائه و استفاده از بهترين گزينه ها از ميان مجموعه اي از سرويس هاي قابل استفاده

مزایای معماری سرویس گرا از نگاه فناوري اطلاعات:

• حضور فعالتر و مسئولانه تر فناوري اطلاعات در سازمانها
• كاهش زمان چرخه توليد و توسعه سيستم هاي اطلاعاتي به خاطر استفاده از واحدهاي قابل استفاده مجدد
• كاهش پيچيدگي و هزينه نگهداشت
• ارتقاء سيستم هاي اطلاعاتي موجود به جاي جايگزيني يكجاي آنها
• كاهش هزينه و زمان جهت پيكربندي مجدد

مطالب بیشتر در خصوص معماری سرویس گرا

مولفان و شركت هاي پشتيباني كننده معماري سرويس گرا در خصوص مزاياي استفاده از اين رهيافت دلايل زيادي را مطرح كرده اند كه در ادامه بعضي از آنها تشريح مي شود:

سيستم هاي چابك: معماري سرويس گرا شما را قادر مي سازد تا به سرعت سيستم هاي خود را تغيير دهيد. اين چابكي هم از جهت كاركردهاي سيستم و هم از جهت تغيير جغرافيائي يا ارتقاء سكوها و حتي تغيير تامين كننده فناوری مي تواند باشد.

يكپارچگي آسان با شركاء داخلي و خارجي : مي توان گفت قابليت يكپارچگي سيستم ها و سكوها مهمترين موردي است كه معماري سرويس گرا به آن پرداخته است.

استفاده مجدد : استفاده مجدد از كد برنامه يا سيستم ها، از گذشته مورد توجه متدهاي توليد و توسعه نرم افزار بوده است، معماري سرويس گرا قابليت استفاده مجدد را هم در سطح كاركردي(سرويس) و هم در سطح داده ها مهيا مي كند.

پشتيباني از محصولات با طول عمر كوتاه : رقابت تجاري در دنيا به شدت افزايش پيدا كرده و نياز به كاهش زمان بازاريابي و توليد براي محصولات جديد مي باشد. معماري سرويس گرا وعده مي دهد كه با وجود سرويس هاي خوش تعريف و قابليت استفاده مجدد از آنها در يك سازمان، پشتيباني سريع از محصولات جديد امكان پذير است.

بهبود بازگشت سرمايه: معماري سرويس گرا مجموع هزينه صرف شده براي فناوري اطلاعات و سرويس هاي حرفه را به دو روش كاهش مي دهد. اول با حذف هزينه هاي ميان افزارها و فناوری هاي اختصاصي و جايگزين كردن آن با فناوری هاي استاندارد مانند وب سرويس و دوم با تركيب كاركردهاي حرفه در غالب سرويس هائي كه توسط واحدهاي مختلف قابل استفاده باشد.

نگاشت مستقيم فرآیندهاي حرفه به فناوري اطلاعات: نقش كليدي معماري سرويس گرا اتصال بين كسب و كار و فناوري اطلاعات است، بدين ترتيب فرآیندها مي بايست از نگاه سرويس گرا ديده شوند و در سطح مديريت حرفه پشتيباني شوند.

توسعه و اجراي تدريجي: معماري سرويس گرا يك پروژه عظيم و بزرگ و يكجا نيست بلكه از تكامل و تبديل تدريجي سيستم هاي فعلي و تعريف سرويس هاي جديد بصورت تدريجي ايجاد مي شود.

قابليت انعطاف و تغيير آسان از يك ارائه دهنده سرويس به ديگري : موضوع انعطاف در معماري سرويس گرا در هر دو مورد سرويس هاي داخل سازماني و خارجي صدق مي كند.

و همچنين موارد ديگري نيز وجود دارد كه به اختصار تنها نام برده مي شود:

• تعيين سرويس ها به سازمان كمك مي كند فرآیندهاي محوري(core process) را بهتر بشناسد
• كاهش هزينه توسعه و نگهداشت سيستمها
• معماري اطلاعات براي حوزه كسب و كار نمايان(visible) مي شود
• اعمال استانداردها تضمين كننده تعامل پذيري خواهد بود.
• معماري سرويس گرا مستقل از سكو است
• عدم وابستگي سيستم ها و معماري به مكان فيزيكي
• تعريف صريح مسئوليت مربوط به هر سرويس باعث جوابگو بودن بيشتر بخش هاي سازمان مي شود.

مطالب بیشتر در خصوص معماری SOA