متدولوژی های موجود:
با نگاهی به مقالات و کتابهای منتشر شده در حوزه معماری سرویس گرا متوجه می شویم که در بحث متدولوژی، بیشترین فعالیت و مطالب مربوط به IBM است. دو دلیل عمده این موضوع یکی سابقه این شرکت در ارائه و پشتیبانی متدولوژی معروف و بی رقیب RUP است و دلیل دوم آن پیشگامی و کیفیت برتر این شرکت در حوزه معماری سیستم های اطلاعاتی است. ازانجا که معماری سرویس گرا یک "سبک" معماری است و لذا در سازمانهای مختلف و بر حسب نیازمندیهای متفاوت می تواند به شیوه های گوناگونی طراحی و پیاده سازی شود، در نتیجه نباید انتظار داشت که تنها "یک نوع" متدولوژی مشخص برای پشتیبانی از این رهیافت ارائه شود. شرکت IBM تا کنون سه متد(روش) مختلف برای معماری سرویس گرا ارائه نموده که هر کدام قابلیت ها و شرایط خاص خود را دارند و برای نیازمندیهای مخصوص خود تهیه شده اند. این سه روش عبارتند از:
اهمیت این سه متد در انجاست که کاملترین مجموعه ارائه شده در حوزه معماری سرویس گرا می باشند و دیگر متدهای ارائه شده (MSOMA, OASIS Adoption Blueprint, Agile SOA) زیرمجموعه و مشتق شده از متدهای IBM هستند. درادامه سه متد ارائه شده توسط IBM بررسی می شوند و کاربرد هر یک به تفصیل تشریح می گردد....
سيستم هاي سرويس گرا مي بايست بصورت تدريجي و تكاملي تهيه و توسعه داده شوند، ايجاد سازمان مبتني بر سرويس هاي اتوماسيون شده بصورت يكدفعه و در يك پروژه ميسر نيست، بنابراين لازم است توسعه تدريجي مد نظر قرار گيرد، از طرف ديگر پس از چندين مرحله و پياده سازي تمامي سرويس ها در سازمان كار پايان نمي پذيرد، خصوصيات سيستم هاي سرويس گرا تغييرات آنها بر طبق نيازهاي حرفه است، ايجاد سرويس هاي جديد يا تغيير و اصلاح پياده سازي سرويس هاي موجود بايد در نظر گرفته شود و لذا توسعه مداوم بايد در دستور كار مديران فناوري اطلاعات قرار گيرد. در ادامه راهنمائي براي ايجاد معماري سازماني معرفي خواهد شد، اگرچه اين روش توسط مولف آن تحت عنوان متدولوژي بهبود مداوم ارائه شده، ولي همانطور كه گفته شد معماري سازماني هم اكنون داراي يك متدولوژي مدون و مورد قبول نبوده و آنچه هم اكنون تحت عنوان متد وجود دارد درحقيقت راهنمائي ها و تمرين هايي در اين حوزه محسوب مي شوند.
شكل زیر گام هاي متدولوژي بهبود مداوم براي معماري سرويس گرا
مراحل متدولوژی:
۱- تعريف و طراحي سرويس
اين مهمترين مرحله در متدولوژي بوده و نيازمندي هاي مربوط به آن از طريق مشتريان داخلي، صاحبان حرفه و شركاء تجاري بدست مي آيد. براي تعريف سرويس سه روش وجود دارد:
در اين راستا طراح سرويس، مدلي را كه شامل تعريف و توصيف سرويس هاي مورد نياز است به كمك زبان هاي موجود مدلسازي مي نمايد، وي همچنين بايد طريقه پياده سازي اين سرويس ها را تجزيه و تحليل نموده و چگونگي ايجاد سرويس ها را براساس سه روش گفته شده، مشخص نمايد.
۲- طراحي كيفيت سرويس
در اين گام بهترين سكو و فناوری براي پياده سازي و استقرار سرويس ها مد نظر قرار مي گيرد و شاخصهايي مانند قابليت اطمينان، امنيت، در دسترس بودن و كارائي مورد بررسي قرار گرفته و فرآیند طراحي و انتخاب سرويس ها تكميل مي شود. در اين راستا معمار يا طراح كيفيت سرويس جزئيات مقيد سازي سرويس ها و چگونگي پياده سازي و استقرار آنها را مشخص مي كند و روش تحقق شاخص هاي كيفيت سرويس را تعيين مي نمايد.
۳- پياده سازي و استقرا سرويس ها
در اين گام بر حسب مدل هاي تهيه شده در گامهاي قبلي، سرويس ها پياده سازي و مستقر مي شوند. در پياده سازي بايست به موضوعاتي چون پيكربندي، مديريت نسخه ها و رضايتمندي از سرويس ها توجه شود. براي گام استقرار طبق قاعده ابتدا يك مرحله پيش ارائه وجود دارد و سپس استقرار نهائي صورت مي پذيرد، برآورده نمودن نيازهاي كيفيت سرويس نظير قابليت اطمينان، امنيت و كارائي نيز از وظايف اين فاز است. اگرچه تست به عنوان يك گام جداگانه در متدولوژي ديده نشده است اما بايد مورد توجه قرار گيرد، فعاليت هاي مربوط به تست و توليد بسته هاي تست قبل از استقرار سرويس ها ضروري است.
۴- اركستريشن سرويس ها
بعضي سرويس ها را مي توان بدون پياده سازي و از طريق فراخواني ساير سرويس ها ايجاد نمود، اين فعاليت كاملا با فعاليت هاي مربوط به طراحي و پياده سازي متفاوت است، اولا چگونگي تعريف توالي فراخواني سرويس ها براي ايجاد سرويس جديد مستقل از موارد مربوط به طراحي است و دوما از نظر زماني تا سرويس هاي پايه طراحي و پياده سازي نشوند، تعريف سرويس هاي اركستريشني ممكن نخواهد بود. اگرچه از نظر هزينه و زمان اركستريشن سرويس ها بسيار مقرون بصرفه و مطلوب بوده و يكي از اهداف معماري سرويس گرا نيز ايجاد واحدهاي قابل استفاده مجدد مي باشد ولي اين گونه سرويس هاي تركيبي داراي مسائل خاص خود هستند چرا كه داراي ارتباط و وابستگي محكمي با ساير سرويس ها بوده و می بايست موارد مهمي مد نظر قرار گيرد بطوريكه سرويس گيرنده تفاوتي بين اين سرويس ها و سرويس هاي پايه احساس نكند.
۵- انتشار سرويس ها
بعد از اينكه طراحي و پياده سازي سرويس ها پايان يافت نوبت به انتشار آنها مي رسد، براي اين منظور اين فعاليتها انجام مي شود:
۶- معاهده سطح سرويس
شامل توافق هاي بين منتشركنندگان و دريافت كنندگان سرويس است و جنبه هاي مختلفي از جمله قابليت اطمينان، امنيت و كارائي را در بر مي گيرد.
قابليت اطمينان: براي هر سرويس مي بايست معيارهاي قابل اندازه گيري براي قابليت اطمينان آن فراهم شود، براي نمونه دردسترس پذيري 99 درصدي سرويس يكي از مقياس هاي مناسب براي اين منظور است، يكي ديگر از اين مقياس ها تضمين تحويل(دريافت) يكباره پيام است.
امنيت: تصديق هويت(authentication) و مجوزسنجي(authorization) دو معيار اساسي در امنيت سرويس ها هستند. تصديق هويت جهت بررسي مجوز عاملي است كه درخواست سرويس نموده و معمولا از طريق كنترل شناسه و رمز عبور انجام مي شود. مجوز سنجي كنترل كننده سطوح دسترسي و مجوزهائي است كه عامل تصديق هويت شده مي تواند داشته باشد.
كارائي: يكي از معيارهاي كارائي كه اهميت بالائي نيز دارد، زمان پاسخ است و به مدت زماني گفته مي شود كه سرويس دهنده پس از دريافت درخواست، پاسخ مي دهد و معمولا برحسب ثانيه يا ميلي ثانيه است. يكي ديگر از اين معيار ها توان عملياتي است و به تعداد پاسخ گوئي يك سرويس دهنده در يك واحد زماني گفته مي شود، مانند 100 پاسخ در ثانيه.
۷- مديريت و ديده باني سرويس ها
اين گام شامل مواردي چون كنترل و ديده باني كارائي سرويس ها، تحليل گزارشات و آمارها و هماهنگ كردن مستمر سرويس ها بر طبق معاهده سطح سرويس است.
۸- ميزان كردن سرويس ها
اين گام به تنظيم سرويس ها در راستاي رفع نواقص و ارتقاء شاخص هاي كارائي اختصاص دارد، داده هاي مورد نياز براي اين منظور از گام قبل بدست آورده مي شود.